Klimaatneutrale steden en regio's

In 2013 werd door het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) de Klimaatagenda gepubliceerd. De Klimaatagenda is eind 2016 opgevolgd/aangevuld door de Energieagenda.

De Unie van Waterschappen (UvW) heeft zich aangesloten bij de Klimaatagenda en is partner in het Lokaal Klimaat Actieprogramma. Jaarlijks publiceren zij resultaten in de UvW Klimaatmonitor. De waterschappen participeren in de MeerJarenAfspraken-3 en hebben verschillende green deals gesloten.

Ambities vastleggen

Er zijn verschillende manieren om een lokale of regionale ambitie vast te leggen. Gangbare formuleringen zijn in termen van CO2-neutraal, energieneutraal of klimaatneutraal. Ook het benoemen van de tussendoelen en jaartallen is van belang.

  • CO2-neutraal: over een jaar gemeten is er binnen het grondgebied netto geen CO2-uitstoot door het gebruik van fossiele brandstoffen
  • Energieneutraal: over een jaar gemeten wordt er binnen het grondgebied net zoveel energie opgewekt als er wordt gebruikt
  • Klimaatneutraal: over een jaar gemeten is er bunnen het grondgebied netto geen uitstoot van broeikasgassen (CO2 én andere, zoals methaan of koelmiddelen)

Logische stappen zijn:

  1. Bekijk eerst de huidige situatie of doe een nulmeting. De klimaatmonitor biedt hiervoor goede handvatten.
  2. Bepaal op basis van de huidige situatie wat het potentieel is, eventueel met deskundig advies.
  3. Zet een stip op de horizon en bepaal de route daar naar toe. Bedenk goed wat de functie is van het zetten van deze ambitie en bepaal aan de hand daarvan hoe je je ambitie formuleert. Afhankelijk daarvan is het raadzaam om ook een meer of minder uitgebreid actieprogramma met tussendoelen op te stellen. Samenwerking tussen de lokale en regionale overheden (inclusief waterschappen) heeft altijd meerwaarde.
  4. Leg goed vast hoe de voortgang zal worden gemonitord en wat met de resultaten van monitoring wordt gedaan. Ligt de uitvoering op schema, moet er een tandje bij? De klimaatmonitor biedt goede handvatten.

Voorbeelden van gemeentelijke ambities:

  • CO2-neutraal: Breda (2044)
  • energieneutraal Rotterdam (2030), Nijmegen (2045)
  • klimaatneutraal: Utrecht (2030), Wageningen (2030), Zoetermeer (2040), Tilburg (2045)

Lees meer over deze ambities en tussendoelen in de klimaatmonitor.

Soms is het (voorlopig) niet haalbaar om binnen het grondgebied van de gemeente voldoende duurzame energie op te wekken. Bijvoorbeeld omdat windmolens niet mogelijk zijn. In dat geval kan worden gekeken of dit op regionale schaal wel mogelijk is.

Trias Energetica of niet?

Bij het formuleren van ambities en tussenresultaten werd sinds de jaren negentig vaak de zogenaamde Trias Energetica aangehouden, waarbij verschillende stappen worden geprioriteerd:

  1. Beperk het energieverbruik door verspilling tegen te gaan.
  2. Maak maximaal gebruik van energie uit duurzame bronnen, zoals wind-, water- en zonne-energie.
  3. Maak zo efficiënt en schoon mogelijk gebruik van fossiele brandstoffen om in de resterende energiebehoefte te voorzien.

Tegenwoordig wordt deze volgorde niet meer zo strikt aangehouden, mede door de prijsdaling van duurzame energie en het stimulerende effect dat juist het opwekken van duurzame energie heeft. In de praktijk blijkt bijvoorbeeld dat mensen die zonnepanelen hebben aangeschaft ineens veel bewuster omgaan met energie en juist door de zonnepanelen gaan proberen hun energieverbruik te verminderen, zodat ze maximaal in hun eigen verbruik kunnen voorzien. In dit voorbeeld begint men dus met stap 2 en volgen 1 en 3.

Contact

Voor meer informatie over klimaatneutrale steden en regio’s kunt u contact opnemen met Martien Das, e-mail: LKA@rws.nl.
De betrokken klimaatambassadeur is Berend de Vries, wethouder gemeente Tilburg.

Vanuit de Waterschappen is als speerpunt opgenomen om met gemeenten samen te werken in de afvalwaterketen en met Rijkswaterstaat in het watersysteem. Contactpersoon is Evrim Akar, e-mail: LKA@rws.nl. Coördinator vanuit de Unie van Waterschappen is Rafaël Lazaroms.

Publicaties en downloads

Voor gemeenten:

Voor provincies:

Voor waterschappen:

Op de pagina Publicaties staat een uitgebreider overzicht.